BASAL'YA BAZOBA - KINDHEKSEN
Locatie: Kinshasa - Congo-Kinshasa - Afrika
Basal'ya bazoba is een muziektheaterproject in Kinshasa, Congo. De voorstelling brengt de problematiek van beschuldigingen van hekserij bij kinderen onder de aandacht van een groot publiek.
De laatste tien jaar is kindheksen een explosief groeiend fenomeen in Kinshasa. Volgens schattingen leven in Kinshasa 20.000 kinderen op straat, 70% van hen is dakloos geworden na beschuldiging van hekserij door hun familie.
Tabu Jose, 9 jaar (beschuldigt van hekserij):
"Op een dag stuurde mijn oma me weg om pinda's te kopen. Toen ik terug was, gaf ze me ook wat pinda's. Die pinda's waren geen echte pinda's, het was mensenvlees. Toen ik sliep kwam oma me halen om me mee te nemen naar de Tweede Wereld. Ze veranderde me in een kakkerlak. Door de scheur in de muur klommen we naar buiten. In de Tweede Wereld ben ik heel belangrijk. Ik ben directeur van het vliegveld. Alle vliegtuigen uit de hele wereld landen daar. We vliegen ermee naar Europa om mensen te beheksen en te doden. In de Tweede Wereld ben ik heel rijk. Ik heb acht stukken land en vier Mercedessen. Ik heb daar een vrouw en drie kinderen. Die kinderen zijn niet zoals hier. Ze hebben het hoofd van een mens maar het lichaam van een rat. Mama zei dat papa door mijn schuld was overleden. Daarom heeft mama me meegenomen naar deze kerk. Ze heeft me hier achtergelaten. Ik ben met hekserij gestopt omdat het iets is om je voor te schamen. Alles wat je 's nachts bezit, is overdag niets meer waard. Elke dag krijg ik een beker olijfolie te drinken en bid ik tot Jezus dat het mensenvlees dat in mijn buik zit eruit komt. Door de zaak van hekserij heeft mij moeder mij verlaten. Ik hoop dat mama terugkomt, nu ik geen heks meer ben."
In November 2007 is er een artikel van Koert Lindijer over dit fenomeen verschenen in NRC Handelsblad. Hierin legt een medewerker van een Congonese organisatie die strijd tegen kindhekserij uit hoe groot het probleem is. "Het is een sociaal probleem", zegt hij. „Contacten met de geesten was altijd
het domein van ouderen. Kinderen werden nooit van hekserij beschuldigd."
Maar hekserij geeft arme en wanhopige ouders een excuus om kinderen het huis
uit te gooien. „En die kinderen geloven in hun eigen hekserij, omdat zij
anders niet kunnen verklaren waarom hun moeders hen in de steek laten." Klik hier om het hele artikel te lezen.
De voorstelling van Basal'ya Basoba wordt gerealiseerd door Theatre Embassy in samenwerking met onze partnerorganisatie K-Mu Théâtre uit Kinshasa, de Belgisch-Congolese NGO ‘Oser la Vie' en Compagnie Dakar (Nederland). Guido Kleene van Compagnie Dakar is initiator en artistiek leider van Basal'ya bazoba en werkt hiervoor samen met Theatre Embassy sinds de start van het project. In april 2009 is hij een maand in Kinshasa geweest om samen met K-Mu Théâtre het project voor te bereiden. Ze hebben kunstenaars gezocht die kunnen deelnemen aan de productie, theaterlessen gegeven aan straatkinderen die beschuldigd zijn van hekserij, en audities voor de voorstelling gehouden.
Tussen maart 2009 en april 2010 is de voorstelling al 100 keer gespeeld in 24 wijken van Kinshasa. Bij de start van het project, werd gehoopt op 20.000 bezoekers, maar bekend is nu geworden dat ruim 1000 bezoekers per voorstelling heeft geleid tot het overweldigende totale bezoekersaantal van 100.000. Na afloop van de voorstelling vindt een nagesprek plaats met het publiek onder leiding van een gespreksleider, waarbij jongeren die in het verleden van hekserij zijn beschuldigd betrokken worden. Op die manier wordt geprobeerd de problematiek aan het licht te brengen en de taboe rond het thema te doorbreken.
Dit jaar is tevens een cd-single uitgebracht met muziek van de voorstelling, uitgevoerd door een bekende Congoneze hiphop ster, ter bewustwording van de problematiek en ter promotie van de voorstelling. Verder is een documentaire gemaakt worden over de tour en de inhoud van het project.
Vanuit Theatre Embassy wordt K-Mu dit jaar en komend jaar nog begeleidt in het productieproces van Basal'ya Basoba. Maaike Cotterink, productieleider en Theatre Ambassador, die vier maanden lang als cultureel manager werkzaam is geweest in Congo is net teruggekomen. Zij heeft de medewerkers van K-Mu op organisatorisch en zakelijk gebied ondersteunt. Maaike heeft ondermeer meegewerkt aan de realisatie van een vaste speelplek en het programmeren van een aantal terugkomende theateravonden in Kinshasa waarmee de groep zich verder kan ontwikkelen.
In oktober van dit jaar is Guido, samen met Theatre Ambassador Sabine de Tonnac weer teruggegaan naar Congo. Zij zullen de volgende stappen in het project Basal'ya Basoba ondersteunen en begeleiden. Zo wordt er o.a. een nieuw en modern theater in gebruik genomen, waar de de groep zal gaan repeteren en optreden. Het doel is om K-Mu de handvatten te geven om komend jaar zelfstandig de productie te vervolgen en uit te breiden.
Ook wordt dit jaar in Nederland samengewerkt met theatergezelschap OMSK en artistiek leider Lotte van den Berg. Op dit moment voert Lotte van den Berg en haar gezelschap OMSK met hulp van Theatre Embassy onderzoek uit naar de maatschappelijke problemen in de Congo. De resultaten verwerkt zij in een voorstelling die later dit jaar en in 2011 in Nederland te zien zal zijn, waardoor het project ook de nodige bekendheid zal krijgen in Nederland.
Uit blog van Guido Kleene (initiator en regisseur Basal'ya Bazoba):
"Meteen na afloop van de laatste honderd- en éénste voorstelling, voor de eerste keer in de intimiteit van een theaterzaal, komt er een man naar me toe. Klein van postuur, een enigszins vervormd gezicht, half gesloten ogen. Hij spreekt me aan : « Meneer - bent u de organisator ? », « Ja - dat ben ik, » antwoord ik. « Hoezo ? » Hij spreekt zacht maar doordringend : « Ik wil u iets zeggen. »- hij kijkt me aan met zijn dichtgeknepen ogen. Ik knik. « Ik ben vandaag een zeer gelukkig en een zeer ongelukkig man. » Hij zegt het direkt, zonder twijfel. Ik kijk hem afwachtend aan. Een zachte stem. « Ik ben zeer gelukkig », vervolgt hij.. « gelukkig om wat ik vandaag gezien heb. Maar ook zeer ongelukkig, want... » Hij stokt. Hij stottert een beetje... « ongelukkig, omdat - alles wat ik vandaag gezien heb - ik heb het zelf allemaal meegemaakt...» Hij barst in huilen uit." Lees de Blog.
Vanwege het verlies van subsidies heeft Theatre Embassy voor het voortzetten van dit project hard geld nodig. Er staat een tournee begin komend jaar door andere regio's in Congo gepland, met het bijhorende nagesprekken en educatie-activiteiten. Met name de voorlichting van ouders en kinderen over de gevolgen van de kindhekserij problemathiek is een omvangrijke activiteit waarvoor veel middelen en mankracht nodig zijn.
K-Mu en artistiek leider Toto Kikasu heeft op 26 november in Cairo met Basal'ya Bazoba de 2e prijs van de Freedom to Create Awards gewonnen. De prijs wordt uitgereikt aan theatermakers en organisaties die de moed tonen om voorstellingen te maken die maatschappelijke problemen aan het licht brengen in hun land. Naast de prijs kreeg K-Mu ook een bedrag van $ 15 000 dat geinvesteerd kan worden in voortzetting van dit project in 2011.
Theatre Ambassador Sabine Tonnac is op dit moment terug in Congo voor productionele ondersteuning van de vervolgtournee van K-Mu. Volg de ontwikkelingen op haar blog.
Meer info en beelden Freedom to Create
